Boermarke Rolde – ingezonden mededeling

2018. Roldermarkt, HET jaarlijkse dorpsfeest van Rolde, heeft dit jaar als thema ‘agrarisch’. En dat vinden wij prachtig, want de Boermarke is altijd actief betrokken bij de organisatie van de Roldermarkt.

Nu kan het natuurlijk zijn dat u denkt; Boermarke? Daar heb ik nog nooit van gehoord…? Wist u dat Boermarke de voorloper is van de gemeente! Daarom maken we van deze gelegenheid graag gebruik om de Boermarke aan u voor te stellen door u een stukje van de geschiedenis van Boermarke te vertellen en te laten zien waar in Rolde u deze geschiedenis nog terugvindt.

De Boermarke verhuurt namens de grondeigenaren het jachtgebied rondom Rolde aan de jagers. Met het geld worden soms machines of kleine werktuigen gekocht die door de boeren gezamenlijk worden gebruikt. Een ander deel van het jachtgeld wordt gebruikt voor sociaal-culturele activiteiten in Roldermarkt of andere dorpsactiviteiten en voor het onderhoud van de grond die in het gezamenlijk eigendom is van de Boermarke; o.a. de brinken, zandverstuiving en het boerbos.

De geschiedenis van Boermarke Rolde

Markestenen

Het ontstaan van Boermarken gaat terug naar de tijd van de Germanen die zich in o.a. Drenthe op vaste plaatsen vestigden. De overgang van het nomadenvolk naar een volk dat akkerbouw en veehouderij bedreef.

De Boermarke zijn in die tijd opgericht om de markegronden, de algemene gronden die bij een nederzetting/dorp hoorden, eerlijk te laten gebruiken door alle leden van een stam.

In de 13e eeuw kreeg de Boermarke meer duidelijke organisatorische vormen. Door bevolkingstoename kwam er meer druk op het gebruik van de gemeenschappelijke gronden en er werden duidelijke grenzen gesteld tussen de gronden van naast elkaar liggende Boermarken. De markestenen die destijds zijn neergelegd om de grenzen te bepalen zijn nog op veel plaatsen in Drenthe te vinden. Zo is er de markesteen van Anderen/Anloo. op de grens van de Boermarken: Eext, Anderen ,Gasteren en Anloo.  Markesstenen behoren tot het culturele erfgoed van Drenthe

Waardelen

In Drenthe was geen sprake van één groot grondbezitter zoals een edelman of een klooster. Iedere boer met een eigen erf (dus niet de pachtboeren en de kleinere boeren) had een aandeel in de marke. Zo’n aandeel werd waardeel genoemd. Aan de hand van de hoeveelheid waardelen die men had, werd bijvoorbeeld bepaald hoeveel plaggen men mocht steken, hoeveel hout men mocht kappen, hoeveel vee men mocht laten weiden op de gemeenschappelijke veldgronden en schapen op de heide en hoeveel telgen – jonge bomen- meestal eiken, men moest planten. De waardelen bleven aan de grond verbonden.

In Rolde hebben we nog altijd een straat met de naam Waardeel.

Boerhoorn

De Boermarken hadden een belangrijke rol in de gemeenschap. Ze verdeelden niet alleen het grondgebruik, ze zorgden ook voor het onderhoud van de wegen en één bestuurder beheerde de boerhoorn. De boerhoorn riep de boeren bij elkaar voor een Boermarke-vergadering, maar werd ook gebruikt om mensen te waarschuwen voor calamiteiten zoals brand. In sommige dorpen waren wel 3 hoorns. Mensen kenden de verschillende geluiden en wisten zo of het ging om een calamiteit of iets heel anders. In sommige dorpen werd een boerhoorn ook gebruikt om aan te geven dat de bakker het brood klaar had.

De boerhoorn zien we in Rolde ook nu nog terug. Niet alleen als naam van ons dorpshuis. De kerk van Rolde heeft, in tegenstelling tot heel veel kerken, geen haan als windwijzer maar een engeltje die de boerhoorn blaast. En op de schutbrink (de hoek van de kruising van de Grolloërstraat en de Gieterstraat) staat een beeld van een boerhoornblazer. Het beeld, van kunstenaar E.H. van Dülmen Krumpelman, werd bij de viering van 200 jaar Roldermarkt in 1985 door de Gemeente Rolde aangeboden aan de Boermarke Rolde.

Boerbos en Markeruiters

In 1811 werd door Napoleon gemeenten ingevoerd, wat een deel van de functie van de Boermarken overnam. In 1847 werd in Rolde een begin gemaakt met de verdeling van de Boermarke-gronden. Dit was nog een behoorlijke rel. In die tijd behoorden, naast de brinken en het boerbos, ook wegen en straatjes tot het eigendom van de Boermarke Rolde. De gemeente Rolde vond dat zij beter voor het onderhoud kon zorgen dan de Boermarke. De Boermarke wilde wel van het onderhoud van de wegen en straatjes af, maar wilde geen afstand doen van de brinken, het boerbos en de zandverstuiving. Pas in 1952 kwam een einde aan deze discussie. De wegen en straten kwamen in het beheer van de gemeente, de brinken, zandverstuiving, het boerbos en een aantal belangrijke wegen daar omheen bleven eigendom van de Boermarke. De gemeente kocht daarna een aantal waardelen om toch zeggenschap te krijgen in de Boermarke.

In 1953 stelde de Boermarke een paar hectare grond ter beschikking voor het gemeentelijk zwembad in Rolde. Na opheffing van het zwembad is deze grond weer terug in eigendom van de Boermarke gekomen en wordt nu gebruikt door de Markeruiters.

Ook het boerbos, de zandverstuiving en de brinken zijn nog altijd in eigendom van Boermarke Rolde. Het kan dus goed zijn dat u regelmatig onze gronden gebruikt voor recreatie.

Boermarke en de Roldermarkt

Van oudsher was er sprake van een gezamenlijke feestweek, georganiseerd door verschillende verenigingen/organisaties in het dorp, maar met een duidelijke scheiding tussen de organisatie van de evenementen. Met het oog op de gemeentelijke herindeling in 1998 zijn er in de jaren hieraan vooraf, voorbereidingen getroffen om één overkoepelende organisatie in het dorp te krijgen waaronder alle evenementen van de Roldermarkt vallen. Dit alles om in overleggen met de nieuw te vormen gemeente sterker over te komen en de karakteristieke Roldermarkt voor Rolde te behouden. Dit is gelukt en de Roldermarkt is nu een vaststaand cultureel, jaarlijks terugkerend gebeuren van de gemeente Aa en Hunze. Het wordt georganiseerd door de O.V.V.R. In het bestuur van de OVVR zitten statutair ook bestuurders van de Boermarke.

De markt op de 2e dinsdag van september werd georganiseerd door de Boermarke. Tot 2001 was dit niet alleen een paardenmarkt, maar ook een markt voor runderen en schapen. De Boermarke zorgde voor administratie van de aangevoerde dieren. Ze had marktmeesters in “dienst” die van ‘s-ochtends heel vroeg bij de invalswegen van het dorp de boeren en handelaren opving. Er moest per dier marktgeld betaald worden om op de Roldermarkt te komen. Ook de veearts werd door de Boermarke ingeschakeld om de aangevoerde dieren te keuren op hun gezondheid.

De marktmeesters kwamen in de loop van de ochtend bij elkaar met het bestuur van de Boermarke en dan werd de balans opgemaakt van het aantal aangevoerde dieren en de verschillende diersoorten. De paarden stonden altijd op de Grote Brink, het rundvee op de Schutbrink  en de schapen op het deel van de Grote Brink rechts van de Brinkstraat.

De Boermarke organiseerde ook de landbouw(mechanisatie) beurs die op dinsdagmiddag van de Roldermarkt plaatsvindt. Binnen het OVVR bestuur vind je deze verdeling nog steeds terug. De veemarkt is inmiddels een veulenveiling geworden en de landbouwbeurs is er nog steeds. We nodigen u van harte uit deze Roldermarkt hier kennis te maken met AGRARISCH Rolde. De huidige Boermarke-leden kunt u in elk geval deze dinsdag op De Brink treffen!